Strategisch omgevingsmanagement nu ook over de Duitse grens
19 december 2025
‘Ze zeiden: dit is precies wat we nodig hebben’
In Nederland heeft strategisch omgevingsmanagement (SOM) zich afgelopen jaren volop bewezen. Nu tonen ook partijen over de grens steeds meer interesse. Bijvoorbeeld in Duitsland, waar WesselinkVanZijst samen optrekt met advies- en ingenieursbureau CDM Smith. SOM-adviseur Eric van Vliet vertelt hoe dat in z’n werk gaat.
Het begon allemaal met een telefoontje van een Duitse ingenieur bij CDM Smith: hij wilde meedoen met de basistraining Strategisch OmgevingsManagement (SOM). ‘Deze adviseur had meerdere keren in Nederland gewerkt en gezien hoe projecten hier dankzij SOM stukken sneller en soepeler verlopen’, vertelt omgevingsadviseur Eric van Vliet.
Omdat Eric vloeiend Duits spreekt – mede dankzij eerdere intensieve samenwerking met Duitse stakeholders in de Noordelijke grensregio – bood hij de opdrachtgever een alternatief aan: ‘Hoe zou het zijn als we deze training voor jou en je collega’s verzorgen op jullie kantoor in het Ruhrgebied?’ Hiervoor vertaalde hij de driedaagse SOM-basistraining volledig naar het Duits – het werd de ‘Grundkurs Strategisches Umfeld Management’.
Eric gaf de training samen met collega Wendy Versteeg, die in Wenen woont en ook goed Duits spreekt. ‘Het bleek een groot succes. Deelnemers zeiden: dit is precies waar we in Duitsland echt behoefte aan hebben. Al snel kwam dan ook de vervolgvraag: kunnen we eens samen kijken hoe we SOM hier verder kunnen brengen?’
Oog voor ieders belang
Bij onze oosterburen staan komende jaren veel grote ruimtelijke opgaven op de planning, vertelt Eric. ‘Veel wegen, bruggen, dijken, hoogspanningskabels en rails zijn hoognodig aan onderhoud of vervanging toe. Ook wordt er veel nieuw gebouwd. Zulke grote projecten hebben impact op de omgeving en daar zie je dan ook veel weerstand ontstaan. Lange procedures, rechtszaken en geschillen, vertraagde projecten: het is er aan de orde van de dag. Men is enorm zoekende naar mogelijkheden om infrastructuurprojecten sneller en efficiënter uit te voeren.’
Omwonenden worden in Duitsland doorgaans pas betrokken wanneer alle besluiten al zijn genomen. De taak om mensen in te lichten ligt vervolgens bij de afdeling Communicatie. ‘Zij doen twee dingen: uitleg geven, of – als dat weinig oplevert – mensen doorverwijzen naar het schadecompensatieloket. Schadevergoedingen zijn ruim, daar doet men niet moeilijk over. Maar lang niet alle bezwaren zijn met geld op te lossen. Impact op de natuur of leefbaarheid bijvoorbeeld. Vaak spelen emoties mee: bewoners willen vooral gehoord worden.’
Juist daar kan SOM het verschil maken, benadrukt Eric. ‘Het gaat erom dat je zoekt naar oplossingen die meerwaarde hebben voor álle partijen. Dat begint met luisteren naar wat belangrijk is voor elke stakeholder. Niet pas achteraf, maar al in een vroeg stadium van het ontwerpproces – want dan is er nog ruimte om wensen van de omgeving mee te nemen in het projectplan. En dat maakt de kans een stuk groter dat je iedereen meekrijgt.’
Verschillen met Nederland
Al tijdens de eerste SOM-training bij CDM Smith deed Eric een interessante ontdekking. ‘We oefenen altijd met een complexe praktijkcasus. Deelnemers kruipen daarbij in de rol van stakeholders met tegengestelde belangen. In Nederland ontaardt dat meestal in uitgebreide discussies: de casus wordt zelden binnen de tijd opgelost. Erg leerzaam, want dan kun je het hebben over hoe zoiets beter kan. Eerst analyseren en dan pas praten bijvoorbeeld.’
In Duitsland verliep het totaal anders, zegt hij glimlachend. ‘De groep ging eerst drie kwartier muisstil zitten lezen om de casus te doorgronden. De gesprekken verliepen vervolgens heel gestructureerd. Minder gezellig weliswaar, maar uiteindelijk wisten de deelnemers het vraagstuk helemaal op te lossen – ze hadden zelfs een kwartier over. Dat had ik nog nooit meegemaakt.’
Dit voorbeeld laat zien dat de methodische aanpak van SOM ook in andere landen effectief is, zegt Eric. ‘Het werkt niet alleen ‘toevallig’ goed in Nederland. Al zijn er natuurlijk in elk land andere uitdagingen. Zoals dat het contact met omwonenden op het bordje van Communicatie ligt, terwijl ingenieurs hun eigen ding doen. In Duitsland is men minder gewend om integraal te werken.’
Ook de bestuursstructuur is er totaal anders. ‘Dat is voor ons ook een leerproces. Hoe verhouden verschillende overheden zich tot elkaar, wie is waarvoor verantwoordelijk en hoe krijg je die partijen mee? Nog best een puzzel – voor de Duitsers zelf ook trouwens.’
Zelf het veld in
Met die puzzel zijn Eric en zijn collega’s intussen in de praktijk aan de slag. Want niet lang na de training vroeg CDM Smith of WesselinkVanZijst mee wilde werken in een grote aanbesteding: de aanleg van een meer dan 500 kilometer lange ondergrondse stroomkabel van Thüringen naar Beieren. Nu trainen Eric en Wendy de Duitse omgevingsmanagers die verantwoordelijk zijn voor het contact met inwoners, boeren en gemeenten rondom het traject. Een flinke klus, want het gaat om een groot gebied.
‘We leren ze om meer vanuit het mutual gains-gedachtegoed te werken. Bijvoorbeeld door het standpunt van de ander niet als gegeven te beschouwen, maar als het begin van een gesprek: oké, u bent boos, wat maakt dat u tegen dit plan bent? Proberen het belang te achterhalen dus – en vervolgens een oplossing bedenken waar je dat belang in meeneemt.’
Cruciaal is dat de Duitse collega’s deze gesprekken in hun regio zélf voeren, benadrukt Eric. ‘Het heeft geen zin wanneer ik als Nederlander met boeren in Beieren ga praten over meerwaarde-creatie. Om het juiste gesprek te voeren moet je het lokale dialect spreken, de cultuur kennen en een beetje snappen hoe mensen daar in elkaar zitten. Wij trainen, adviseren en kijken op de achtergrond mee.’
Volgende stappen
Deze eerste samenwerking smaakt naar meer. Daarom tekenden CDM Smith en WesselinkVanZijst dit najaar een intentieverklaring om hun samenwerking uit te breiden. Komende tijd voeren ze samen gesprekken met Duitse initiatiefnemers en uitvoerders van projecten voor wie SOM mogelijk interessant is.
‘We hopen steeds meer opdrachtgevers en professionals te overtuigen van de meerwaarde van SOM’, zegt Eric. ‘Zodat het straks niet meer gaat van: hier komt een nieuwe snelweg, daar is het compensatieloket. Maar dat partijen in een vroeg stadium samen tot oplossingen komen waarbij ze infrastructuur, natuur, én leefbaarheid tegelijkertijd verbeteren.’
Bij WesselinkVanZijst bouwen we samen met organisaties aan strategisch omgevingsmanagement (SOM): met trainingen, advies en kennisdeling. Zodat complexe maatschappelijke opgaven soepeler en sneller verlopen. Wil je eens verder praten? Neem contact op met Eric van Vliet (senior adviseur) via eric.van.vliet@wesselinkvanzijst.nl.
In Nederland heeft strategisch omgevingsmanagement (SOM) zich afgelopen jaren volop bewezen. Nu tonen ook partijen over de grens steeds meer interesse. Bijvoorbeeld in Duitsland, waar WesselinkVanZijst samen optrekt met advies- en ingenieursbureau CDM Smith. SOM-adviseur Eric van Vliet vertelt hoe dat in z’n werk gaat.
Het begon allemaal met een telefoontje van een Duitse ingenieur bij CDM Smith: hij wilde meedoen met de basistraining Strategisch OmgevingsManagement (SOM). ‘Deze adviseur had meerdere keren in Nederland gewerkt en gezien hoe projecten hier dankzij SOM stukken sneller en soepeler verlopen’, vertelt omgevingsadviseur Eric van Vliet.
Omdat Eric vloeiend Duits spreekt – mede dankzij eerdere intensieve samenwerking met Duitse stakeholders in de Noordelijke grensregio – bood hij de opdrachtgever een alternatief aan: ‘Hoe zou het zijn als we deze training voor jou en je collega’s verzorgen op jullie kantoor in het Ruhrgebied?’ Hiervoor vertaalde hij de driedaagse SOM-basistraining volledig naar het Duits – het werd de ‘Grundkurs Strategisches Umfeld Management’.
Eric gaf de training samen met collega Wendy Versteeg, die in Wenen woont en ook goed Duits spreekt. ‘Het bleek een groot succes. Deelnemers zeiden: dit is precies waar we in Duitsland echt behoefte aan hebben. Al snel kwam dan ook de vervolgvraag: kunnen we eens samen kijken hoe we SOM hier verder kunnen brengen?’
Oog voor ieders belang
Bij onze oosterburen staan komende jaren veel grote ruimtelijke opgaven op de planning, vertelt Eric. ‘Veel wegen, bruggen, dijken, hoogspanningskabels en rails zijn hoognodig aan onderhoud of vervanging toe. Ook wordt er veel nieuw gebouwd. Zulke grote projecten hebben impact op de omgeving en daar zie je dan ook veel weerstand ontstaan. Lange procedures, rechtszaken en geschillen, vertraagde projecten: het is er aan de orde van de dag. Men is enorm zoekende naar mogelijkheden om infrastructuurprojecten sneller en efficiënter uit te voeren.’
Omwonenden worden in Duitsland doorgaans pas betrokken wanneer alle besluiten al zijn genomen. De taak om mensen in te lichten ligt vervolgens bij de afdeling Communicatie. ‘Zij doen twee dingen: uitleg geven, of – als dat weinig oplevert – mensen doorverwijzen naar het schadecompensatieloket. Schadevergoedingen zijn ruim, daar doet men niet moeilijk over. Maar lang niet alle bezwaren zijn met geld op te lossen. Impact op de natuur of leefbaarheid bijvoorbeeld. Vaak spelen emoties mee: bewoners willen vooral gehoord worden.’
Juist daar kan SOM het verschil maken, benadrukt Eric. ‘Het gaat erom dat je zoekt naar oplossingen die meerwaarde hebben voor álle partijen. Dat begint met luisteren naar wat belangrijk is voor elke stakeholder. Niet pas achteraf, maar al in een vroeg stadium van het ontwerpproces – want dan is er nog ruimte om wensen van de omgeving mee te nemen in het projectplan. En dat maakt de kans een stuk groter dat je iedereen meekrijgt.’
Verschillen met Nederland
Al tijdens de eerste SOM-training bij CDM Smith deed Eric een interessante ontdekking. ‘We oefenen altijd met een complexe praktijkcasus. Deelnemers kruipen daarbij in de rol van stakeholders met tegengestelde belangen. In Nederland ontaardt dat meestal in uitgebreide discussies: de casus wordt zelden binnen de tijd opgelost. Erg leerzaam, want dan kun je het hebben over hoe zoiets beter kan. Eerst analyseren en dan pas praten bijvoorbeeld.’
In Duitsland verliep het totaal anders, zegt hij glimlachend. ‘De groep ging eerst drie kwartier muisstil zitten lezen om de casus te doorgronden. De gesprekken verliepen vervolgens heel gestructureerd. Minder gezellig weliswaar, maar uiteindelijk wisten de deelnemers het vraagstuk helemaal op te lossen – ze hadden zelfs een kwartier over. Dat had ik nog nooit meegemaakt.’
Dit voorbeeld laat zien dat de methodische aanpak van SOM ook in andere landen effectief is, zegt Eric. ‘Het werkt niet alleen ‘toevallig’ goed in Nederland. Al zijn er natuurlijk in elk land andere uitdagingen. Zoals dat het contact met omwonenden op het bordje van Communicatie ligt, terwijl ingenieurs hun eigen ding doen. In Duitsland is men minder gewend om integraal te werken.’
Ook de bestuursstructuur is er totaal anders. ‘Dat is voor ons ook een leerproces. Hoe verhouden verschillende overheden zich tot elkaar, wie is waarvoor verantwoordelijk en hoe krijg je die partijen mee? Nog best een puzzel – voor de Duitsers zelf ook trouwens.’
Zelf het veld in
Met die puzzel zijn Eric en zijn collega’s intussen in de praktijk aan de slag. Want niet lang na de training vroeg CDM Smith of WesselinkVanZijst mee wilde werken in een grote aanbesteding: de aanleg van een meer dan 500 kilometer lange ondergrondse stroomkabel van Thüringen naar Beieren. Nu trainen Eric en Wendy de Duitse omgevingsmanagers die verantwoordelijk zijn voor het contact met inwoners, boeren en gemeenten rondom het traject. Een flinke klus, want het gaat om een groot gebied.
‘We leren ze om meer vanuit het mutual gains-gedachtegoed te werken. Bijvoorbeeld door het standpunt van de ander niet als gegeven te beschouwen, maar als het begin van een gesprek: oké, u bent boos, wat maakt dat u tegen dit plan bent? Proberen het belang te achterhalen dus – en vervolgens een oplossing bedenken waar je dat belang in meeneemt.’
Cruciaal is dat de Duitse collega’s deze gesprekken in hun regio zélf voeren, benadrukt Eric. ‘Het heeft geen zin wanneer ik als Nederlander met boeren in Beieren ga praten over meerwaarde-creatie. Om het juiste gesprek te voeren moet je het lokale dialect spreken, de cultuur kennen en een beetje snappen hoe mensen daar in elkaar zitten. Wij trainen, adviseren en kijken op de achtergrond mee.’
Volgende stappen
Deze eerste samenwerking smaakt naar meer. Daarom tekenden CDM Smith en WesselinkVanZijst dit najaar een intentieverklaring om hun samenwerking uit te breiden. Komende tijd voeren ze samen gesprekken met Duitse initiatiefnemers en uitvoerders van projecten voor wie SOM mogelijk interessant is.
‘We hopen steeds meer opdrachtgevers en professionals te overtuigen van de meerwaarde van SOM’, zegt Eric. ‘Zodat het straks niet meer gaat van: hier komt een nieuwe snelweg, daar is het compensatieloket. Maar dat partijen in een vroeg stadium samen tot oplossingen komen waarbij ze infrastructuur, natuur, én leefbaarheid tegelijkertijd verbeteren.’
Bij WesselinkVanZijst bouwen we samen met organisaties aan strategisch omgevingsmanagement (SOM): met trainingen, advies en kennisdeling. Zodat complexe maatschappelijke opgaven soepeler en sneller verlopen. Wil je eens verder praten? Neem contact op met Eric van Vliet (senior adviseur) via eric.van.vliet@wesselinkvanzijst.nl.