SOM in nieuwe fase bij Havenbedrijf Rotterdam
26 februari 2026
‘Je merkt dat hier een stevige basis ligt’
Zelfs wanneer je al jaren werkt met strategisch omgevingsmangement (SOM), is het soms tijd voor een frisse blik. Daarom klopte Havenbedrijf Rotterdam in 2024 opnieuw aan bij WesselinkVanZijst. Ruim een jaar liepen SOM-adviseurs mee als onderdeel van het vaste team. ‘De omgeving betrekken betekent soms slapende honden wakker maken. Dat hoort erbij, maar is ook spannend.’
De samenwerking tussen WesselinkVanZijst en Havenbedrijf Rotterdam gaat ver terug. Al zo’n twintig jaar geleden speelde WvZ-oprichter Marc Wesselink een strategische rol bij het uitbreidingsproject Maasvlakte 2: een mega-opgave, waaraan jaren van plannen, onderhandelingen en maatschappelijke discussie voorafgingen.
‘Die ervaring liet zien hoe noodzakelijk goed samenwerken met de omgeving is’, zegt Mark Dijk, manager external affairs bij Havenbedrijf Rotterdam. ‘Het overtuigde ons van de methodische SOM-aanpak. Met hulp van Marc en zijn collega’s hebben we SOM in de jaren daarna ingebed in onze manier van werken.’
Vanwaar nu de behoefte aan opfrissing van die aanpak? Het Havenbedrijf houdt zich volop bezig met de energietransitie, legt Mark uit. ‘We moeten én willen verduurzamen – ons doel is netto nul uitstoot in 2050. Afgelopen jaren hebben we onderzocht hoe we dat willen doen. Veel plannen gaan nu richting de uitvoeringsfase. Daarmee dienen zich nieuwe vragen aan vanuit de omgeving. Tijd dus om omgevingsmanagement organisatiebreed weer te versterken.’
Veel medewerkers waren al getraind in de SOM-methodiek. Maar door de noodzaak om aanpassingen voor de energietransitie vooral bij beleidsmakers te bepleiten, lag de focus tijdelijk elders. En hoewel er een ‘waakvlamprogramma’ bestond – daarover verderop meer – bleek dat niet meer altijd voldoende om relaties met stakeholders te onderhouden. Tegelijkertijd had de afdeling omgevingsmanagement extra capaciteit nodig. ‘Dat was het moment om WesselinkVanZijst opnieuw te benaderen.’
Voortbouwen op wat er ligt
Vanaf de zomer van 2024 gingen adviseurs Annelies Claessens en Marc Wesselink aan de slag. Annelies werkte uiteindelijk een jaar als interim-professional bij het Havenbedrijf. ‘Toen we binnenkwamen, stond er natuurlijk al veel,’ blikt ze terug. ‘Mijn rol bestond uit twee delen: omgevingsvraagstukken oppakken die direct speelden én samen met het team vooruitkijken naar hoe we SOM verder zouden kunnen ontwikkelen.’
Omdat SOM bij Havenbedrijf Rotterdam vast onderdeel is van de werkwijze, bouwden Annelies en Marc voort op wat er al lag. ‘Ons waakvlamprogramma hoort bij die inbedding’, legt manager Mark Dijk uit. ‘Het wil zeggen dat we zorgen voor doorlopende, goede relaties met stakeholders. We spreken elkaar regelmatig over wat er bij iedereen speelt. Zo weet je elkaar snel weer te vinden wanneer er gedoe is.’
Het gebied in
Samen met lokale vertegenwoordigers trok Annelies het gebied in, om te zien en te horen wat daar zoal speelt. ‘Havenbedrijf Rotterdam heeft ontzettend veel relaties te onderhouden: van bewoners en gemeenten tot milieu- en natuurorganisaties. Dorpen als Rozenburg en Pernis liggen midden tussen de raffinaderijen. Bewoners zijn trots op de haven – vaak werken ze er zelf. Tegelijkertijd zijn ze kritisch en willen ze serieus worden meegenomen in ontwikkelingen.’
Een van die ontwikkelingen is de waterstoftransitie. ‘Die vraagt om investeringen in aanlandingsstations, de aanleg van een grootschalig waterstofnetwerk, inpassing van waterstoffabrieken en importterminals voor geïmporteerde waterstof’, vertelt Mark Dijk. ‘Het leidt tot allerlei vragen en zorgen over de gezondheidsrisico’s van ammoniak, een stof die wordt gebruikt bij het vervoer van waterstof.’
Annelies: ‘Wat opviel: iedereen die ik sprak, erkende zowel hun eigen belang als dat van de haven. Daaraan zie je dat er al een stevige basis ligt. Zo’n waakvlamprogramma maakt echt verschil. Partijen staan niet meer lijnrecht tegenover elkaar en snappen beter waar de ander vandaan komt. Meningsverschillen kunnen er nog steeds zijn, maar je hebt wel een constructief gesprek.’
Mark: ‘De omgeving actief betrekken betekent soms slapende honden wakker maken. Dat hoort erbij, al blijft het ook spannend. We weten intussen dat het vruchten afwerpt: een soepeler proces bijvoorbeeld, met veel minder bezwaarschriften.’
Drie aandachtspunten
Versterking van het omgevingsmanagement gebeurt nu op drie manieren. Account- en issuemanagement verbeteren is het eerste aandachtspunt. Mark: ‘We onderzoeken hóé we precies samenwerken in het waakvlamprogramma. Welke issues spelen daar – en hoe zorgen we dat we daar ook echt wat mee doen?’
Interne borging en training is een tweede onderdeel van de aanpak. Ofwel: de basis weer meer op orde brengen. ‘Door een bredere groep professionals te trainen, versterk je het omgevingsbewustzijn van de hele organisatie’, legt Annelies uit.
Tot slot zoekt Havenbedrijf Rotterdam naar nieuwe, creatieve manieren om het gesprek met de omgeving aan te gaan. ‘Vroeger betekende omgevingsmanagement vooral praten met wethouders, raadsleden en bewonersgroepen’, zegt Mark. ‘Maar we willen een breder publiek betrekken. Bijvoorbeeld via sociale media, lokale kranten of een Havenberaad. Niet iedereen heeft tijd om naar een bewonersavond te komen.’
Nieuwe perspectieven
Wat heeft de samenwerking met WesselinkVanZijst opgeleverd? Véél, zegt Mark meteen. ‘De hele energietransitie is in feite een publiek-private samenwerking. Die vraagt om steun en draagvlak in de omgeving. Ontzettend fijn dat ervaren professionals als Annelies en Marc ons adviseren. Met hun methodische aanpak hebben ze mij persoonlijk ook veel geleerd. Ik heb weer helemaal scherp waarom SOM zo belangrijk is.’
Annelies vult aan: ‘Wij kennen de organisatie goed, maar houden tegelijkertijd een outsider-blik. Dat helpt om nieuwe perspectieven in te brengen en het team scherp te houden. Als externe expert kun je makkelijker kritisch reflecteren, wijzen op tools die een beetje zijn weggezakt of stelling nemen bij lastige kwesties.’
Soms was het best spannend om dilemma’s op het spits te drijven, geeft ze toe. ‘Maar ik merkte dat die kritische blik echt welkom was.’ Mark knikt: ‘Annelies wees ons bijvoorbeeld op een blokkade in het contact met natuur- en milieuorganisaties. Zolang jullie díé niet oplossen, zei ze, kun je niet samen verder. Ik was blij dat ze dat op tafel legde, want intern lag het allemaal best gevoelig. Maar we kunnen zoiets niet voor ons uit schuiven; morgen hebben we die organisaties ook weer nodig.’
Blik op de toekomst
Hoe kijkt het Havenbedrijf naar de toekomst van omgevingsgericht werken? ‘De directie en het management onderschrijven deze aanpak helemaal – een belangrijke voorwaarde voor de borging van SOM’, zegt Mark. ‘”In balans met de omgeving” is één van de vier speerpunten van de nieuwe ondernemingsstrategie. Wat dat betreft ziet de toekomst er zonnig uit. Aan de andere kant: onze uitdagingen zijn en blijven groot.’
In het havengebied wonen zo’n 600 tot 800 duizend mensen, benadrukt hij. ‘Die hebben allemaal een mening over de haven. Dus nee, onze plannen realiseren gaat zeker niet zonder slag of stoot. Maar ik heb vertrouwen dat we weten wat ons te doen staat om nieuwe win-winsituaties te creëren: uitkomsten die goed zijn voor ons én voor de omgeving.’
Meer weten?
Bij WesselinkVanZijst bouwen we samen met organisaties aan strategisch omgevingsmanagement (SOM): met trainingen, advies en kennisdeling. Zodat complexe maatschappelijke opgaven soepeler en sneller verlopen. Wil je eens verder praten? Neem contact op met Annelies Claessens (senior adviseur) via annelies.claessens@wesselinkvanzijst.nl.
Zelfs wanneer je al jaren werkt met strategisch omgevingsmangement (SOM), is het soms tijd voor een frisse blik. Daarom klopte Havenbedrijf Rotterdam in 2024 opnieuw aan bij WesselinkVanZijst. Ruim een jaar liepen SOM-adviseurs mee als onderdeel van het vaste team. ‘De omgeving betrekken betekent soms slapende honden wakker maken. Dat hoort erbij, maar is ook spannend.’
De samenwerking tussen WesselinkVanZijst en Havenbedrijf Rotterdam gaat ver terug. Al zo’n twintig jaar geleden speelde WvZ-oprichter Marc Wesselink een strategische rol bij het uitbreidingsproject Maasvlakte 2: een mega-opgave, waaraan jaren van plannen, onderhandelingen en maatschappelijke discussie voorafgingen.
‘Die ervaring liet zien hoe noodzakelijk goed samenwerken met de omgeving is’, zegt Mark Dijk, manager external affairs bij Havenbedrijf Rotterdam. ‘Het overtuigde ons van de methodische SOM-aanpak. Met hulp van Marc en zijn collega’s hebben we SOM in de jaren daarna ingebed in onze manier van werken.’
Vanwaar nu de behoefte aan opfrissing van die aanpak? Het Havenbedrijf houdt zich volop bezig met de energietransitie, legt Mark uit. ‘We moeten én willen verduurzamen – ons doel is netto nul uitstoot in 2050. Afgelopen jaren hebben we onderzocht hoe we dat willen doen. Veel plannen gaan nu richting de uitvoeringsfase. Daarmee dienen zich nieuwe vragen aan vanuit de omgeving. Tijd dus om omgevingsmanagement organisatiebreed weer te versterken.’
Veel medewerkers waren al getraind in de SOM-methodiek. Maar door de noodzaak om aanpassingen voor de energietransitie vooral bij beleidsmakers te bepleiten, lag de focus tijdelijk elders. En hoewel er een ‘waakvlamprogramma’ bestond – daarover verderop meer – bleek dat niet meer altijd voldoende om relaties met stakeholders te onderhouden. Tegelijkertijd had de afdeling omgevingsmanagement extra capaciteit nodig. ‘Dat was het moment om WesselinkVanZijst opnieuw te benaderen.’
Voortbouwen op wat er ligt
Vanaf de zomer van 2024 gingen adviseurs Annelies Claessens en Marc Wesselink aan de slag. Annelies werkte uiteindelijk een jaar als interim-professional bij het Havenbedrijf. ‘Toen we binnenkwamen, stond er natuurlijk al veel,’ blikt ze terug. ‘Mijn rol bestond uit twee delen: omgevingsvraagstukken oppakken die direct speelden én samen met het team vooruitkijken naar hoe we SOM verder zouden kunnen ontwikkelen.’
Omdat SOM bij Havenbedrijf Rotterdam vast onderdeel is van de werkwijze, bouwden Annelies en Marc voort op wat er al lag. ‘Ons waakvlamprogramma hoort bij die inbedding’, legt manager Mark Dijk uit. ‘Het wil zeggen dat we zorgen voor doorlopende, goede relaties met stakeholders. We spreken elkaar regelmatig over wat er bij iedereen speelt. Zo weet je elkaar snel weer te vinden wanneer er gedoe is.’
Het gebied in
Samen met lokale vertegenwoordigers trok Annelies het gebied in, om te zien en te horen wat daar zoal speelt. ‘Havenbedrijf Rotterdam heeft ontzettend veel relaties te onderhouden: van bewoners en gemeenten tot milieu- en natuurorganisaties. Dorpen als Rozenburg en Pernis liggen midden tussen de raffinaderijen. Bewoners zijn trots op de haven – vaak werken ze er zelf. Tegelijkertijd zijn ze kritisch en willen ze serieus worden meegenomen in ontwikkelingen.’
Een van die ontwikkelingen is de waterstoftransitie. ‘Die vraagt om investeringen in aanlandingsstations, de aanleg van een grootschalig waterstofnetwerk, inpassing van waterstoffabrieken en importterminals voor geïmporteerde waterstof’, vertelt Mark Dijk. ‘Het leidt tot allerlei vragen en zorgen over de gezondheidsrisico’s van ammoniak, een stof die wordt gebruikt bij het vervoer van waterstof.’
Annelies: ‘Wat opviel: iedereen die ik sprak, erkende zowel hun eigen belang als dat van de haven. Daaraan zie je dat er al een stevige basis ligt. Zo’n waakvlamprogramma maakt echt verschil. Partijen staan niet meer lijnrecht tegenover elkaar en snappen beter waar de ander vandaan komt. Meningsverschillen kunnen er nog steeds zijn, maar je hebt wel een constructief gesprek.’
Mark: ‘De omgeving actief betrekken betekent soms slapende honden wakker maken. Dat hoort erbij, al blijft het ook spannend. We weten intussen dat het vruchten afwerpt: een soepeler proces bijvoorbeeld, met veel minder bezwaarschriften.’
Drie aandachtspunten
Versterking van het omgevingsmanagement gebeurt nu op drie manieren. Account- en issuemanagement verbeteren is het eerste aandachtspunt. Mark: ‘We onderzoeken hóé we precies samenwerken in het waakvlamprogramma. Welke issues spelen daar – en hoe zorgen we dat we daar ook echt wat mee doen?’
Interne borging en training is een tweede onderdeel van de aanpak. Ofwel: de basis weer meer op orde brengen. ‘Door een bredere groep professionals te trainen, versterk je het omgevingsbewustzijn van de hele organisatie’, legt Annelies uit.
Tot slot zoekt Havenbedrijf Rotterdam naar nieuwe, creatieve manieren om het gesprek met de omgeving aan te gaan. ‘Vroeger betekende omgevingsmanagement vooral praten met wethouders, raadsleden en bewonersgroepen’, zegt Mark. ‘Maar we willen een breder publiek betrekken. Bijvoorbeeld via sociale media, lokale kranten of een Havenberaad. Niet iedereen heeft tijd om naar een bewonersavond te komen.’
Nieuwe perspectieven
Wat heeft de samenwerking met WesselinkVanZijst opgeleverd? Véél, zegt Mark meteen. ‘De hele energietransitie is in feite een publiek-private samenwerking. Die vraagt om steun en draagvlak in de omgeving. Ontzettend fijn dat ervaren professionals als Annelies en Marc ons adviseren. Met hun methodische aanpak hebben ze mij persoonlijk ook veel geleerd. Ik heb weer helemaal scherp waarom SOM zo belangrijk is.’
Annelies vult aan: ‘Wij kennen de organisatie goed, maar houden tegelijkertijd een outsider-blik. Dat helpt om nieuwe perspectieven in te brengen en het team scherp te houden. Als externe expert kun je makkelijker kritisch reflecteren, wijzen op tools die een beetje zijn weggezakt of stelling nemen bij lastige kwesties.’
Soms was het best spannend om dilemma’s op het spits te drijven, geeft ze toe. ‘Maar ik merkte dat die kritische blik echt welkom was.’ Mark knikt: ‘Annelies wees ons bijvoorbeeld op een blokkade in het contact met natuur- en milieuorganisaties. Zolang jullie díé niet oplossen, zei ze, kun je niet samen verder. Ik was blij dat ze dat op tafel legde, want intern lag het allemaal best gevoelig. Maar we kunnen zoiets niet voor ons uit schuiven; morgen hebben we die organisaties ook weer nodig.’
Blik op de toekomst
Hoe kijkt het Havenbedrijf naar de toekomst van omgevingsgericht werken? ‘De directie en het management onderschrijven deze aanpak helemaal – een belangrijke voorwaarde voor de borging van SOM’, zegt Mark. ‘”In balans met de omgeving” is één van de vier speerpunten van de nieuwe ondernemingsstrategie. Wat dat betreft ziet de toekomst er zonnig uit. Aan de andere kant: onze uitdagingen zijn en blijven groot.’
In het havengebied wonen zo’n 600 tot 800 duizend mensen, benadrukt hij. ‘Die hebben allemaal een mening over de haven. Dus nee, onze plannen realiseren gaat zeker niet zonder slag of stoot. Maar ik heb vertrouwen dat we weten wat ons te doen staat om nieuwe win-winsituaties te creëren: uitkomsten die goed zijn voor ons én voor de omgeving.’
Meer weten?
Bij WesselinkVanZijst bouwen we samen met organisaties aan strategisch omgevingsmanagement (SOM): met trainingen, advies en kennisdeling. Zodat complexe maatschappelijke opgaven soepeler en sneller verlopen. Wil je eens verder praten? Neem contact op met Annelies Claessens (senior adviseur) via annelies.claessens@wesselinkvanzijst.nl.